(ต่อ)

หากลองทบทวนถึงการเดินทางโดยรถไฟในช่วงชีวิตของแต่ละคน ก็อาจมีข้อสังเกต และมองเห็นสิ่งต่างๆที่ปรากฏขณะเดินทางว่า มีความหลากหลาย มีสีสัน มีชีวิตชีวาอยู่ไม่น้อย ทำให้อดคิดไม่ได้ว่ามันเป็นวีถีชีวิตของหลายๆคนที่มีความผูกพันกับขบวนรถไฟ ซึ่งแตกต่างไปจากการเดินทางโดยวิธีอื่น นอกจากนี้เส้นทางรถไฟเปรียบเหมือนเส้นทางที่เชื่อมความเป็นอดีตและปัจจุบันไว้ด้วยกัน ภาพที่เคยเห็นในอดีตเป็นอย่างไร ปัจจุบันก็ยังเห็นเป็นอยู่แบบนั้น จะเปลี่ยนแปลงให้เห็นความแตกต่างค่อนข้างน้อย ทั้งๆที่ความก้าวหน้าในด้านอื่นได้พัฒนาไปมากแล้ว

การที่รถไฟไทยพัฒนาตัวเองไปอย่างช้าๆ อาจไม่ทันกาลในความรู้สึกของหลายๆคน แต่ในความเชื่องช้านั้นอาจจะเป็นการดีที่มีส่วนอนุรักษ์หลายสิ่งหลายอย่างบนถนนสายรถไฟไทยแบบไม่รู้ตัว ก่อนหน้านั้นหลายปีที่ผมเคยนั่งขบวนรถไฟที่มีหัวรถจักรสีแดงสีส้ม ณ วันนี้ก็ยังมีให้เห็นอยู่ มีโอกาสบอกลูกว่า เมื่อก่อนพ่อก็นั่งหัวรถจักรแบบนี้ หรือภาพที่เห็นแม่ค้าแม่ขายนำอาหาร และขนมผลไม้ ใส่ถาดเดินขายตามสถานี กี่ปีๆก็ยังเป็นแบบนั้น หรือแม้ตัวอาคารของสถานีรถไฟก็มีโอกาสพูดกับลูกว่า ตอนพ่อเป็นเด็กๆสภาพแต่ละสถานีก็เป็นแบบนี้แหละ บางแห่งก็เก่าแก่และคงมีอายุมานานหลายชั่วอายุคน

พูดถึงรถไฟ หลายคนอาจจะนึกถึงบรรยากาศตามแต่ละสถานีที่มีแม่ค้ามาเดินขายของตามริมหน้าต่าง มีสารพัดอย่างตั้งแต่อาหารการกิน เช่นไก่ย่าง ข้าวเหนียว ข้าวผัด ก๋วยเตี๋ยวแห้ง ที่ทำเป็นห่อๆมีช้อนเสียบไว้ พวกขนมของว่างก็มีทั้งขนมไทยและต่างชาติ ที่ขาดไม่ได้และดูเหมือนเป็นเอกลักษณ์ หากผ่านไปตอนช่วงบ่ายแก่ๆ คงต้องเจอพวกผลไม้ไทยๆ ซึ่งได้แก่ผลไม้รสเปรี้ยว เช่น มะม่วง มะยม ส้มโอ มะกอก ที่มีพริกเกลือ แซบๆ เผ็ด จิ๊ดจ๊าด สะใจ มันเปรี้ยวปากจนอดไม่ได้ที่จะอุดหนุนกันในยามว่างๆ กินไปชมวิวไป และที่สำคัญแก้ง่วงได้ดีทีเดียว นั่งสัปหงก หลับๆตื่นๆ ถึงก็ช่างไม่ถึงก็ช่าง กับขบวนรถไฟ ได้ของเปรี้ยวแก้ขัด รู้สึกว่ามันเข้ากับบรรยากาศกับการนั่งรถไฟไม่น้อย และก็อยากจะบอกว่าทุกอย่างที่ขายกันตามสถานีรถไฟนั้นราคาถูกมากๆ รสชาติก็ใช้ได้ ใครที่นึกรังเกียจอาหารข้างทางรถไฟอยากให้ลองสักครั้งก็จะเห็นว่า ไม่เลวเลยทีเดียว

สีสันของเส้นทางรถไฟไทย มันมีมากจนบอกกล่าวกันไม่จบสิ้น แต่ละคนก็ได้รู้ได้เห็นแบบไม่ซ้ำกัน หากใครอ่านมาถึงตรงนี้และอยากจะนำเรื่องราวที่พบเห็นมาบอกกล่าวกัน ผมก็ยินดีจะนำมาถ่ายทอดบอกต่อกันในเวปนี้

เรื่องราวที่ผมอยากจะนำมาถ่ายทอดบอกต่อ หลังจากที่เก็บความรู้สึกลึกๆไว้ในใจมานานหลายปี และครั้งนี้ก็มีโอกาสได้ทำตามที่คิดไว้ คือนำภาพของสถานีรถๆไฟแห่งหนึ่งของภาคเหนือ ที่ผมได้ผ่าน ได้ลงที่สถานี และได้ขึ้นรถไฟที่สถานีนี้มาหลายครั้งหลายครา ก็อดที่จะชื่นชมไม่ได้ว่า สถานีรถไฟที่นี่เค้าสะอาดสะอ้านต่างจากสถานีรถไฟที่พบเห็นในหลายๆแห่ง และตัวสถานีก็เป็นอาคารเก่าแก่รูปทรงยุโรปที่หาดูยากในต่างจังหวัด โดยเฉพาะที่อยู่ห่างไกลจากกรุงเทพถึง 6-700 กิโล และจากที่เดินทางไปในหลายๆแห่ง ก็ยังไม่เคยเห็นที่ใดจะสวยโดดเด่น และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวเช่นที่นี่ จึงสรุปว่าสถานีรถไฟนี้แหละสวยที่สุดในภูมิภาค

ผมกำลังพูดถึง ” สถานีรถไฟนครลำปาง ” ซึ่งเป็นชื่อแรกเริ่มเดิมทีของสถานีรถไฟแห่งนี้ อาจเป็นคำเก่าแก่ที่มีคำว่านครนำหน้าจังหวัด แต่ความจริงแล้ว นครลำปางเป็นชื่อดั่งเดิมตั้งแต่สมัยพระเจ้าทิพย์ช้าง ต่อมารัฐบาลซึ่งก็ไม่ทราบว่าชุดไหนได้ตัดคำว่า “ นคร ” ออกไป และด้วยเหตุผลใดก็ไม่ทราบ หลายจังหวัดที่เคยมีนครนำหน้าก็ถูกตัดไปเช่นกัน เช่นนครเชียงใหม่ ที่มีฐานะเป็นเมืองหลวงของล้านนาในอดีต ก็เหลือแค่คำว่าเชียงใหม่เท่านั้น เขียนมาถึงตรงนี้ก็แปลกใจว่าทำไมบางจังหวัดยังมีคำว่านครนำหน้าเช่น นครศรีธรรมราช นครสวรรค์ นครพนม ฯลฯ

อาคารสถานีรถไฟลำปางมีรูปทรงที่แปลกกว่าที่อื่น คือเป็นทรงยุโรป มีเสารูปโค้ง มีลายไม้ฉลุตามระเบียงและเหนือวงกบประตูหน้าต่าง ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมผสมผสานของภาคเหนือและยุโรป อาคารเป็นลักษณะครึ่งตึกครึ่งไม้ ชั้นล่างเป็นตึกที่ดูแข็งแรงมั่นคงส่วนชั้นบนเป็นไม้

สถานีรถไฟนครลำปางสร้างเมื่อปี 2458 ในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.6) หรือเมื่อ 90 ปีมาแล้ว และในปี 2459 ก็เปิดใช้งาน เข้าใจว่าเมื่อสร้างเสร็จแล้วคงเป็นสิ่งภาคภูมิใจของจังหวัดลำปาง และเป็นสิ่งที่ทันสมัยในสมัยนั้น นอกจากนี้ก็ถือว่าเป็นศูนย์กลางการเดินทางของภาคเหนือ จากสถานีนครลำปางก็สามารถเดินทางต่อไปยังจังหวัดอื่นๆได้

พื้นที่ของสถานีรถไฟนครลำปาง มีประมาณ 161 ไร่ ประกอบไปด้วยตัวอาคารสถานี และรวมไปถึงพื้นที่ส่วนอื่นๆ เช่นคลังสินค้า สำหรับเก็บ สินค้าที่ส่งมาทางรถไฟ พื้นที่ในฝ่ายวิศวกรรมรถไฟซึ่งเป็นที่เก็บหัวรถจักรและตู้รถไฟ และรวมถึงพื้นที่บริเวณบ้านพักพนักงาน

สมัยก่อนการขนส่งสินค้าจะใช้บริการตู้สินค้าของรถไฟเป็นหลัก ขณะนั้นเส้นทางรถยนต์ยังไม่พัฒนาและพื้นที่แต่ละจังหวัดก็เป็นป่าเขาและป่าดิบ เส้นทางรถไฟเกิดขึ้นในสมัยนั้นจึงถือว่าทันสมัยสะดวกรวดเร็ว เป็นทั้งขบวนตู้โดยสาร และตู้บรรทุกสินค้าไปพร้อมๆกัน

สถานีรถไฟนครลำปางตั้งอยู่ตำบลสบตุ๋ย จ.ลำปาง ใกล้ๆกับสถานีรถไฟจึงมีธุรกิจรับส่งสินค้า คลังสินค้า ที่เป็นเคยเป็นศูนย์รวมธุรกิจขายส่งของภาคเหนือ เมื่อขนถ่ายลงจากรถไฟก็จะนำมาเก็บไว้ในโกดังของพ่อค้า จากนั้นก็จะส่งไปจำหน่ายยังจังหวัดต่างๆทางภาคเหนือตอนบน

ลำปางในอดีตจึงเปรียบเหมือนประตูสู่ภาคเหนือ เป็นศูนย์การค้าที่สำคัญของภูมิภาค แม้ปัจจุบันจะเปลี่ยนไป แต่ร่องรอยอดีตยังพอมีให้เห็นในพื้นที่ใกล้เคียงกับสถานีรถไฟ  เช่น อาคารเก่าแก่หลายแห่งที่เคยทำธุรกิจค้าส่งและมีความรุ่งเรืองมาแต่อดีต มีคลังน้ำมันขนาดใหญ่ ทั้ง Shell , Esso และ ปตท. ซึ่งที่นี่เป็นศูนย์ถ่ายน้ำมันเพื่อกระจายสู่ภาคเหนือ

ใครได้มีโอกาสผ่านไปจังหวัดลำปางก็อยากแนะนำให้ไปแวะชมสถานีรถไฟในสไตล์ยุโรปที่สวยงาม และมีแห่งเดียวในประเทศไทย 90 ปีสำหรับอาคารหลังนี้ คงมีผู้ใช้บริการกันนับไม่ถ้วนและหลายชั่วอายุคน แต่ก็เป็นสิ่งที่น่าภูมิใจว่าสถานีรถไฟนครลำปางได้รับการดูแลรักษาด้วยดีมาโดยตลอดสร้างความประทับใจแก่ผู้พบเห็นอยู่เสมอ

ในปี 2536 อาคารเก่าแก่หลังนี้ ได้รับคัดเลือกจากคณะกรรมการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมแห่งสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ให้เป็นอาคารอนุรักษ์ดีเด่น ประเภทอาคารสถาบันและสาธารณะ ประจำปี 2536